Editör

Ülkeler Hakkında Kıtalar Hakkında
Hava Kütleleri Karadeniz Bölgesi
Deneme

Tanım

Yer yüzünü fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal yönlerden inceleyen bilim. Bir yer yüzü parçasını, bir bölgeyi, bir ülkeyi belirleyen, niteleyen, fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal gerçeklerin tümü.” (Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu, 1983)

Yer yüzünün günümüzdeki doğal ve beşerî görünümünü betimleyen ve açıklayan bilim. 2. Herhangi bir bölgenin fiziki ve beşerî özelliklerinin bütünü.” (Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi, 1986)

"İçerisinde insan ve onun eserlerinden bahseden bilgilerin yer tutmuş bulunduğu bir tabiat ilmi"

İzbırak

Yurt sevgisinde coğrafyanın önemi

Coğrafya bilimi, sadece ansiklopedik bir bilgi yığını değildir. Coğrafya genel kültür ve bu kültürün algılanmasını da sağlayan bir bilim dalı olarak kalmamaktadır. Bu fonksiyonların yanında, Naturalist Felsefenin doğmasında esas rolü Coğrafi seyahatlerin oynadığı dikkate alınırsa, vatan sevgisinde coğrafyanın ne kadar etkin bir rol oynadığı ortaya çıkar. Naturalist Felsefe akımının kurucularından J.J. Rousseu (1712-1778) dan John Dewey’e kadar uzanan bilim adamları, coğrafi çevrenin güzelliklerini yerinde tanımışlar ve eserlerinde bu güzellikleri romantik bir dille anlatmışlardır. Dolayısıyla insanlara bulundukları çevreyi sevdirmişlerdir

Örneğin Alman yazar Geothe’nin Jura dağları gezileri ve eserlerinde; çevre güzellikleri karşısında "“tatil heyecanını ve döktüğü göz yaşlarını” romantik bir dille ifade etmesi, bugün Avrupa’da Alp Dağları’na olan büyük ilginin esas nedenlerinden biridir. Homores’un şiirlerinde: Memleketler, denizler, coğrafya, edebiyat ifadeleri bulunmaktadır. Heredot, savaşların olduğu memleketlerin (Anadolu, İran, Balkan ülkeleri) insanlarından, psikolojilerinden, eserlerinden, estetiklerinden, meyvelerinden, ürünlerinden (buğday) büyük bir zevkle bahsetmekte ve ülkelere olan sevgisini dile getirmektedir. Evliye Çelebi seyahatnamesinde memleketimizin Tarihi Coğrafyasını ve insanlarını büyük bir zevkle anlatmaktadır.

Bu yüzden coğrafyayı öğretirken; yerine ve konuların özelliğine göre vatan sevgisi aşılamak gereklidir. Bu sevginin kaynağı ise o ülkenin, bölgelerin, bölümlerin ve hatta yörelerin tarihi ve doğal güzellikleri, insanları ve bu insanların örf, âdet, anâne, sanat, dil, edebiyat ve folkloru gibi kültürel ve sosyal değerlerdir.

Vatan sevgisinin gelişmesinde, tarih yanında coğrafya derslerinin de önemi büyüktür. Çünkü millî değerlerimizin oluşması; milletin varlığına, devamlılığına, dolayısıyla ülkemizin varlığına bağlıdır. İşte bu millî ruhu coğrafya derslerinde vermemiz gerekmektedir. Vatan, coğrafyanın ta kendisidir. Millet sevgisinin kaynağı ise milletin dili, dini, tarihi, edebiyatı, folkloru gibi kültürel değerlerdir.

Çünkü geleceğimizin teminatı olan Türk gençliğini yetiştirirken memleketimizin her bölgesini, bölümünü, yöresinin coğrafi özelliklerini en iyi bir şekilde öğretirken, hiçbir dünya ülkesinde görülmeyen ilginç yanlarını anlatmak suretiyle o özelliğin sadece memleketimizde var olduğunu açıklarsak vatan sevgisini geliştirip kökleştirebiliriz. (Doğanay, 1993, s.133)

Eğer bir insan üniversiteden çıktıktan sonra öğreneceği daha çok şey olduğunu öğrenebilmişse, yüksek öğrenim yapmanın bir zararı yoktur. (Van Loon)

Biri Tales'e sordu, sana göre dünyanın biricik ve devamlı olan şeyi nedir? Tales ümit dedi. Zira bizi en son bırakan odur. Peki en kolay olan şey nedir diye sorunca başkasına nasihat vermektir dedi.

Ülkeler Hakkında

Rusya 10 610 083 km2 lik yüzölçümü ile dünyanın en büyük ülkesidir.
Yüzölçümü açısından Vatikan 0,44 km2 ile dünyanın en küçük ülkesidir. (Bazı kaynaklarda Vatikan - 0.272 km²)
NATO bağlı ülkeler arasında yüzölçümü en büyük olan 9 970 610 km2 ile Kanada’dır.
Ortadoğu ülkeleri arasında en büyüğü 2 240000 ile km2 Suudi Arabistan’dır.
Türk Cumhuriyetleri’nin en geniş ülkesi Kazakistan’dır. Ülkenin yüzölçümü 2 717 300 km2 dir.
Sınır komşusu en fazla olan ülke 15 ülkeyle sınırı olan ÇHC’dir.
Dünyada en uzun kara sınıra sahip ülkeler ABD-Kanada’dır.
Dünya’da yüzölçümü en büyük olan devlet 17. 075.400 km2’lik alanıyla Rusya’dır. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Dünyada Müslüman nüfusun en yoğun olduğu ülke Endonezya’dır
Dünyada en çok ülkeye sınır komşusu olan ülke Çin’dir (15).
Okyanus ve denizlere hiç kıyısı olmayan, dünyanın en büyük ülkesi Moğolistan’dır (1,5 milyon km2).
Kuzey Kutup Noktası’na en yakın başkent İzlanda’nın başkenti Reykjavik’tir (64 0N).
Bugüne kadar değişmeden gelen en eski bayrak 1279 yılından bu yana kullanılan Litvanya Bayrağı’dır.
Dünyanın en uzun deniz kıyısına sahip ülkesi Kanada’dır.
Dünyanın en uzun kara sınırına sahip ülkesi Çin’dir
Dünyada en çok sigara tüketilen ülke Çin’dir.
Dünyada en çok bisiklet kullanılan ülke Hollanda’dır.
Dünyanın en büyük cepheli saati Milwavkee ABD’dir. Saatin her bir yüzü 12 m genişliğinde olup tüm ağırlığı ise 50 tondur.
Sömürge altına alınmamış tek Afrika ülkesi Etiyopya’dır.
Amerika’nın en yüksek barajı Hoover barajı yaklaşık 1.250.000 kw elektrik gücü üretebilir.
Dünyada kişi başına otomobil kullanımının en yüksek olduğu ülke ABD’dir.
Dünyanın en fazla mülteci veren ülkesi 313,6800 kişi ile Filistin’dir.
Aktif ve rezerv güçleriyle en güçlü silahlı kuvvete sahip ülke Çin’dir. ( Rusya, ABD )
Dünyada otomobil başına düşen insan sayısının en az olduğu ülke ABD’dir. ( 1.8 ) En fazla olduğu ülke ise Çin’ dir. ( 1.188 kişi )
Çin 17568 bin metrik tonla dünyanın en fazla deniz ürünü avlayan ülkesidir.
Dünya’da en fazla bilgisayar kullanan ülke ABD’dir. (Encyclopedia Millenla Dünya Atlası, 2004).
Dünyanın en çok telefonu olan ülke ABD’dir
Dünyanın en fazla turist ve turizm geliri elde eden ülkesi Fransa’dır.
Dünya taş kömürü çıkarımında Çin 1,126,323 bin tonla ilk sırada yer alır.
Dünya linyit çıkartıcında Almanya 212,526 bin tonla ilk sırada yer alır.
Dünya antrasit çıkarımında Çin 281,581 ile ilk sırada yer alır.
Dünya ham petrol üretiminde Suudi Arabistan 8,265 bin varille ilk sırada yer alır.
Dünya petrol rafinerisi bakımından ABD. 175 rafineri ile ilk sırada yer almaktadır.
Dünya termik elektrik üretiminde 2,512 milyar kilovat ile ABD ilk sırada yer alır.
Dünya nükleer enerji üretiminde 108 tesis ile ABD ilksırada yer alır.
Dünyanın en çok bira üreten ülkesi ABD’dir.
Dünyanın en çok bira tüketen ülkesi Almanya’dır.
Dünyanın en fazla turist çeken ülkesi Fransa’dır (yılda 75 milyon kişi). .
Dünya turizminde en hızlı büyüyen ülke Malezya’dır.
Dünyada otomobil sayısı bakımından en gelişmiş ülke ABD’dir.
Dünya’da en çok lületaşı çıkaran ülke Türkiye’dir (Ersoy,1987).
Dünya’da palamut meşesi ağacı varlığı bakımından başta gelen ülke Türkiye’dir.

Kıtalar Hakkında

Kıtaların ilk defa birbirinden ayrılma teorisini 19. y.y. da Alfred Wegener tarafından ileri sürülmüştür.
Dünyanın en büyük kıtası Asya’dır ( 44.936.000 km).
Dünyanın en yüksek kıtası Asya’dır (1010 m)..
Dünyanın en alçak kıtası Okyanusya’dır (330 m).
Dünyanın en uç ölçülerine sahip kıtası Asya’dır.
Avrupa’nın yüzölçümü açısından en büyük ülkesi Ukrayna’dır ( Encyclopedia Millenla, Dünya Atlası, 2004).
Avrupa kıtasın en geniş yarımadası 800,000 km2’lik alanı ile İskandinavya’dır ( Büyük Dünya Atlası, 2003).
Avrupa’nın en uzun sıradağı Karpatlar’dır. (1300km). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Avrupa Kıtası’nın en büyük yanardağı Etna’dır. (3323m). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Avrupa Kıtası’nın en büyük körfezi 117,000 km2’lik alanıyla Botten Körfezi’dir (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Avrupa Kıtası’nın en yüksek çağlayanı Gavarnie’dir (Fransa-421m)      ( Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en geniş yarımadası 2.730.000 km2’lik alanıyla Arap Yarımadası’dır (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en geniş platosu 1.200.000 km2’lik alanıyla Tibet Platosu’dur (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en geniş körfezi 2.172.000 km2’lik alanıyla Bengal Körfezi’dir (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en derin gölü Rusya’daki Baykal Gölü’dür (-1620m) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en yüksek çağlayanı Gersoppa Çağlayanı’dır. (Hindistan-253m). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en yüksek geçidi; Karakum Geçidi’dir. (5575m) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nın en etkin yanardağı Kamerun’dur. (4700m) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nın en yüksek çağlayanı Tugela’dır. (948m) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nın yüzölçümü en büyük olan ülkesi Sudan’dır.(2.505.813 km2 )   (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en büyük yarımadası Alaska’dır. (A.B.D.- 1.518.000 km2 ) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en büyük körfezi Meksika Körfezi’dir. (1.544.000 km2 ) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en derin gölü Crater Gölü’dür. (596m). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en geniş ovası Amazon’dur.(1.400.000 km2 ) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın yüzölçümü en büyük olan ülkesi Kanada’dır. (9.970.610 km2) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Ortalama yükseltisi en az olan kıta Okyanusya’dır. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın en büyük yarımadası York’tur. (195.000 km2) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın en büyük körfezi Carpenteria’dır. (310.000 km2) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın en derin gölü Yeni Zelanda’daki Manapouri’dir. (443m) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın yüzölçümü en büyük olan ülkesi Avustralya’dır. (7.682.300 km2) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın yüzölçümü en küçük olan ülkesi Mikronezya’dır. (707 km2) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası kıtalar içinde Kuzey ve Güney Kutup Noktasına en fazla yaklaşmış olan kıtadır. Amerika Kıtası genel olarak 820 Kuzey – 550 Güney enlemleri arasında yer almaktadır (Doğanay, 2000).
Asya Kıtası’nda en çok yağış alan bölge Cherapunji’dir. (Hindistan) Yılda 11.437 mm. yağış almaktadır. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nda kaydedilmiş en yüksek sıcaklık El Aziziye’de (Libya) kaydedilmiştir. (55,7 0C ) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nda kaydedilmiş en düşük sıcaklık Ifrane’de (Fas) kaydedilmiştir. (-23,9 0C ) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nda en çok yağış alan yeri Debungia’dır. Yılda 9880 mm. yağış almaktadır. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nda kaydedilmiş en yüksek sıcaklık 56,7 0C ile Ölüm Vadisi’nde (Kaliforniya) kaydedilmiştir. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nda kaydedilmiş en düşük sıcaklık -66 0C ile Northice’de (Grönland) kaydedilmiştir. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nda en çok yağış alan bölge Quibdo’dadır. (Kaliforniya) (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nda kaydedilmiş en yüksek sıcaklık 51,1 0C ile Charlotte’de (Avustralya) kaydedilmiştir. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nda kaydedilmiş en düşük sıcaklık -22,2 0C ile Charlotte Pass’da (Avustralya) kaydedilmiştir. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın en çok yağış alan bölgesi Waialeale Dağı’dır. (Hawaii). Yıllık 11,684 mm yağış almaktadır. (Büyük Dünya Atlası, 2003
Dünyada ülke sayısının en çok olduğu kıta Afrika’dır (53).
Dünyanın en eski uygarlığın doğduğu kıta Asya’dır.
Avrupa’da kentleşmenin en yüksek olduğu ülke Fransa’dır (Encyclopedia Millenla Dünya Atlası, 2004).
Avrupa’nın en yüksek dağı Fransa’da bulunan Mount Blache Dağıdır (4796m). (Üstay 2003).
K. Amerika’nın en yüksek dağı Alaska’da bulunan Mc. Kinley Dağıdır (6176m). (Üstay 2003).
G. Amerika’nın en yüksek dağı Tanzanya’da bulunan Klimanjaro Dağıdır (5954m). (Üstay 2003).
Okyanusya kıtasının en yüksek dağı Yeni Zelanda bulunan Cook Dağıdır (3754m). (Üstay 2003).
Amerika Kıtası’nın en yüksek kenti Potosi’dir. (Bolivya) (3976m). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en yüksek yerleşim alanı Aucanquilcha’dır. (Şili) (5300m). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en çukur yerleşim alanı Calipatria’dır. (Kaliforniya) (-56m). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en yüksekteki başkenti La Paz’dır. (Bolivya) (3627m). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en yüksek barajı Rogun’dur. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en büyük binası Hong Kong’daki Central Plaza’dır. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en zengin ülkesi Brunei’dir. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Asya Kıtası’nın en yoksul ülkesi Vietnam’dır. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nın en yüksek binası Johannesburg’daki Carlton Centre’dir. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nın en zengin ülkesi Libya’dır. (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Afrika Kıtası’nın en yoksul ülkesi Mozambik’tir.(Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en yüksek binası Chicago’daki Sears Tower’dir. (Dünyayı Değiştiren Buluşlar,1985).
Amerika Kıtası’nın en zengin ülkesi ABD’dır (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Amerika Kıtası’nın en yoksul ülkesi Guyana’dır (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın en yüksek binası Rialto Kulesi’dir (Melbourne-Avustralya). (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın en zengin ülkesi Avustralya’dır (Büyük Dünya Atlası, 2003).
Okyanusya Kıtası’nın en yoksul ülkesi Tuvalu’dur (Büyük Dünya Atlası, 2003).

Coğrafya dediğin nedir?

Coğrafyanın tanımını Tanoğlu şu şekilde yapmaktadır: Yeryüzü; atmosfer, litosfer ve hidrosferin temas sahası ve diğer bütün canlı varlıklarla birlikte insanların yaşama sahasıdır. Yeryüzü; yerin en hareketli kısmı, çeşitli ve karmaşık olayların bir karşılaşma ve bulaşma sahasıdır.

Bu olaylardan bir kısmı, insanların varlığı ve faaliyetleri ile ilgili olmayıp, doğaldır. İklim, rölyef şekilleri, akarsular, buzullar, göller, denizler, toprak, doğal bitki örtüsü ve hayvanlar doğal olayları ilgilendirir. Fakat bu doğal olayların yanında ve onlarla birlikte, yer yüzünde insan toplulukları ve bu toplulukların hayat, faaliyet ve saha organizasyonları ile ilgili bir takım olaylar vardır. Saha, siyasî organizasyonun bir ifadesi olarak; ülkeler, şehirler, endüstri ve maden işletme merkezleri, köyler, tarlalar, bağlar, bahçeler, evcil hayvanlar, yollar gibi bir takım özellikleri ifade eder. Sadece tabiatın eseri olan doğal olaylar yanında, başta insan topluluklarının kendileri olmak üzere, bu toplulukların tabiattan faydalanarak oluşturdukları hayat tarzları ve organizasyonları ile ilgili bütün yer yüzündeki olaylar ve özellikler Beşerî Olaylar adı altında toplanabilir. Coğrafyanın tanımını Tanoğlu şu şekilde yapmaktadır: Yeryüzü; atmosfer, litosfer ve hidrosferin temas sahası ve diğer bütün canlı varlıklarla birlikte insanların yaşama sahasıdır.

Çağatay Akyol

Doğal Çevre

İnsan da bitki ve hayvanlar gibi içinde bulunduğu doğal çevreye bağlıdır. Yaşamak ve gelişebilmek için bu çevreye uymak zorundadır.

İnsan toplulukları; hayat tarzı ve faaliyetlerini etkisi altında bulunduran ilkim, yerleştikleri memleket, ekip biçtikleri topraktan tecrit edilemez, edilirse ilimi bir şekilde araştırılamaz ve anlaşılamaz.

Örneğin bir kutup ayısı, bir deve, bir goril, bir kaktüs doğal çevrelerinden ayrı olarak araştırılamaz ve anlaşılamaz ise bir Lapon, bir Pigme, bir Bedevi, hatta doğal çevre ile ilişkileri çok daha fazla ve girift bir halde olan en ileri toplumlar ve bunların hayat ve faaliyetleri de en çok çevre ile bağlantıları dahilinde araştırılırsa anlaşılabilir. Küçük veya büyük, geri veya ileri bütün insan topluluklarının doğal çevre ile ilişkilerine ait sayısız örnek verilebilir.

Çağatay Akyol

Kısa kısa

Sadece yeryüzünde bugünkü ve geçmişteki dağılımlar ile karşılıklı etkileşimleri incelemekle yetinmeyen modern coğrafya, bunların gelecekte gösterecekleri durum üzerinde durmaktadır. Coğrafyacı; mekânı tümü ile bir organizma gibi ele aldığından, hem ekonomik hizmetler için en iyi lokasyonların belirlenmesi ve hem de toplumsal iyileştirici öneriler geliştirmesi, böylece planlamalarda önemli görevler üstlenmektedir. Örneğin şehirlerin kırsal alanlara yayılmaları, diğer yandan şehir yerleşmelerinden uzak alanların hızla tarım dışı kullanışlara sahne olmaları, en azından kırsal alanların kullanılmasındaki tercihlerin belirlenmesini de gerektirmektedir. Doğal olarak kırsal alanların artık bir anıt gibi saklanamayacağı bir gerçek olduğuna göre gittikçe artan insanların yararına en iyi bir şekilde nasıl sunulacağı problemi gündeme gelmiş bulunmaktadır. Bu problemi çözme ise planlama sayesindedir.

Daha kısa

Coğrafyada bugün ulaşılmış olan devre, Uygulamalı Coğrafya (İng. Applied Geographie) Devresi’ dir. Bu devreye Tümertekin, Coğrafyada Uzmanlaşma Devresi demektedir.

Ancak, sanırız Uygulamalı Coğrafya apayrı bir coğrafi bilim dalı değildir. Aksine, bütün fiziki ve beşerî coğrafya ilminin, yerine göre ve gerektirdiği dozajda, ekonomiye ve teknolojiye uygulanması demektir. (Doğanay, 1993)

Jeopolitik: Bir devletin, devletler grubunun veya bölgedeki devletlerin mevcut, coğrafi platformunun üzerinde güç değerlendirmesini yapan, etkisi altında kaldığı o günkü güç merkezini inceleyen, değerlendiren hedefleri ve bu hedeflere ulaşmak şart ve amaçlarını araştıran, ortaya koyan bir bilimdir.
Jeostrateji: Jeopolitikten ayrı olarak coğrafi unsurları stratejik açıdan incelenmesini ve stratejik sonuçlar çıkarılması konularını kapsar.

forum coğrafya